Nanoteknoloji ve gıda konusunda soru ve cevaplar

-
Nanoteknoloji ve gıda konusunda soru ve cevaplar

Nano ve nanometre ne kadar küçük? Gıdalarda nano malzeme kullanılıyor mu? Nanoteknoloji ve gıda konusundaki bazı yaygın soruların cevabını bu yazıda bulabilirsiniz.

1. Nano ne kadar küçük ve ne anlama geliyor?

“Nano” ön eki, mili veya santi (mili-metre, santi-metre) gibi belirli bir boyut aralığını  tanımlamak için kullanılıyor. Bir nanometre, bir metrenin milyarda birine veya bir milimetrenin milyonda birine eşit bir ölçü birimi. Aşağıdaki ölçek, bir nanometrenin ne kadar küçük olduğu konusunda fikir vermek için, bazı bilindik objelerin boyutunu gösteriyor.

 nanotechnology and food2

Nano parçacık, 1 ile 100 nanometre boyutundaki tek bir madde parçacığı olarak değerlendiriliyor. Nano parçacıklar çıplak göz veya geleneksel mikroskoplarla görünemeyece kadar küçük. Nano parçacıkları görmek için atomsal kuvvet mikroskobu veya elektron mikroskobu gibi özel aletler kullanılıyor.

Birçok insan, nano malzeme kelimesini, nano parçacıklardan yapılan veya nano ölçek yapıdaki maddeler için kullanıyor.

2. Doğada bulunabilen nano malzemelere hangi örnekler verilebilir?

Nano malzemeler doğada birçok yerde bulunabilir. Volkanik kül, DNA molekülleri ve kelerin duvara yapışmasını sağlayan nano boyutlu tüyler örnek olarak gösterilebilir.

liquid-1170542_1280

3. Nanoteknoloji nedir?

Nanoteknoloji, nanoölçekte gerçekleştirilen ve geniş bir bilimsel alanı kapsayan bir terim. Nanoteknoloji, belirli özelliklere sahip yeni nano malzemelerin oluşturulmasını veya nano malzemelerin teknolojide kullanımı (örneğin sudan istenmeyen parçacıkların uzaklaştırılması için nano boyuttaki deliklere sahip filtreler) için kullanılabilir. Teknoloji aynı zamanda mevcut bir teknolojinin (homojenizasyon veya öğütme gibi) nano parçacıklar üretilmesi için de kullanılabilir.

Doğal olarak oluşan birçok nano malzeme olmasına karşın, arzu edilen şekide davranacak bir malzeme elde etmek amacıyla belirli boyut, şekil veya bileşime sahip nano malzemeler de üretilebilir. Bunlar genellikle “mühendislik ürünü nano malzemeler” olarak anılır.

4. Nanoteknoloji neden kullanılır?

Küçük ebatları büyük yüzey alanları nedeniyle, nano parçacıklar genellikle aynı malzemeden yapılan daha büyük parçacıklardan farklı davranır. Boyutun malzemenin davranışını nasıl etkilediğini anlamak için, ağır ve hareket etmesi zor bir kaya ile, kolayca hareket edebilen kumu düşünün. Kaya ve kum, aynı maddeden yapılmış olsa da,farklı boyutları nedeniyle fiziksel olarak farklı davranır. Nano parçacıkların boyut ve şeklini kontrol ederek, ilginç özelliklere sahip ve başka yollarla üretmenin zor veya imkansız olduğu şekilde hareket eden malzemeler oluşturabilir.

Gıda güvenliği ön plana çıkartılıyor

Gümüş nano parçacıkların iyi antibakteriyel özelliklere sahip olmasının nedeni bu. Gümüş nano parçacıklar, bakterilerin hücre yüzeyine yapışarak hücre içine gümüş iyonları bırakıyor. Milyonlarca nano parçacığın toplam yüzey alanı, büyük bir gümüş parçasından çok daha büyük. Bu nedenle gümüş nano parçacıkları daha fazla bakteriyi öldürebiliyor (yani daha iyi bir antibakteriyel). Bu küçük ebatlarda özellikle nano parçacıklar üretmek gelecekte kullanışlı olabilir. Örneğin mutfaklarda gıda hazırlanan yüzeylerde antibakteriyel kaplamalar bu şekilde yapılabilir.

Bir diğer örnek ise, güneş ışığındaki ultraviyole (UV) ışınlarını emdiği için güneş kremlerinde kullanılan nano boyutlu titanyum dioksit (TiO2) var. Beyaz renkte olan büyük titanyum dioksit parçaları, gıda ve kozmetik ürünlerinde genellikle beyaz renk maddesi olarak kullanılır.

bubbles-1179985-639x852

5. Gıdalarda nano malzeme var mı?

Evet, doğal olarak oluşan nano malzemeler gıdalarda da bulunabiliyor. Sütteki proteinler veya biradaki karbonhidrat parçaları buna örnek olarak gösterilebilir. Öğütme veya emülsiyon yapma gibi küçük parça veya damla oluşturmayı amaçlayan geleneksel işlemler de gıdalarda nano boyutlu parçacıkların oluşmasına neden olabilir. Bu geleneksel işlemler, çok uzun süreden beridir gıda üretiminde kullanılıyor. Aslında, gıdalardaki besinleri daha fazla alabilmek amacıyla insan vücudu sindirim sürecinde gıdaları nano boyutlu parçalara ayırıyor.

6. Mühendislik ürünü nano malzemeler Avrupa’da gıda ve gıda üretiminde kullanılacaksa, bu konuya ilişkin güvenlik nasıl sağlanacak?

AB’de, çevre konusunda yüksek seviye sağlık, güvenlik ve çevre koruması sağlamaya yönelik düzenleyici bir çerçeve yürürlükte. Genel Gıda Yasası, yalnızca güvenli gıdaların piyasada olması şartını koşuyor. Bu ve diğer yasalar (örneğin gıda katkı maddeler, yeni gıdalar ve gıda ile temas eden malzemelere yönelik özel düzenlemeler), doğal veya insan üretimi nano malzemeler içeren gıdaların güvenliğini sağlıyor.

AB İlerleme raporu ve Türkiye

Bugün itibariyle, Avrupa’daki piyasada mühendislik ürünü nanomlazeme içeren herhangi bir gıda bulunmuyor. Gıda uygulamları için geliştirilen tüm mühendislik ürünü nano malzemelerin, piyasaya girmeden önce Avrupalı yetkililer tarafından tarafından değerlendirilme ve onaylanma şartı vardır. Üreticilerin aynı zamanda mühendislik ürünü nano malzeme içeren gıda ürünlerini etiketlerek ürünü alan tüketicilere bu bilgiyi gösterme yükümlülüğü bulunyor.

kimya-gidahatti

7. Gıda üretiminde nanoteknoloji kullanmanın potansiyel faydaları ve uygulamaları neler?

Nanoteknolojinin gıda ürünlerine katabileceği bazı faydalar var. Bunlardan bazıları şu şekilde:

Hijyen ve gıda güvenliği: antibakteriyal kaplamalar veya gıdalara bulaşı olduğunda renk değiştiren nano sensörler

Gıda tedarik zincirinde izlenebilirlik ve güvenilirlik:Gıda ürünlerinin tanımlanması ve izlenmesi için nano barkodlar. Bu teknoloji gıda zincirindeki sahtekarlıkları önlemeye yardımcı olabilir.

Gıda işleme: yapıyı ve tadı değiştirmek; yağ veya tuz miktarını azaltmak.

Beslenmeyi iyileştirmek: bir nano parçacık içinde yer alan besinler, vitaminler veya enzimler, bu besinlerin arzu edilmeyen tadını maskelerken vücudun besinleri almasını kolaylaştırabilir.

8. Nano malzemeleri gıda ürünlerinde kullanmanın riskleri neler?

Tüm teknolojilerde olduğu gibi, potansiyel riskler arasında uzun dönemli sağlık ve çevre etkileri var. Ancak unutulmaması gereken bir nokta var. Hiçbir madde, yalnızca nano olduğu için, diğer madde veya kimyasallardan daha riskli hale gelmiyor. Mühendislik ürünü nano malzemeler veya nanoteknolojilerin AB’de kullanılabilmesi için, gıdalarda kullanım konusundaki güvenliğinin Avrupalı yetkililer değerlendirilmesi ve onaylanması gerekiyor.

Nanoteknolojilerle ve mühendislik ürünü nano malzemelerle ilgili bilgi eksikleri olduğu yönünde genel bir kabul var. Nanoteknoloji ve nano malzemelerin üretimi, tüketimi ve çevreye etkisi gibi konulardaki güvenliğini değerlendiren önemli çalışmalar evam ediyor. Tüm bu konular ulusal ve uluslararası seviyelerde ve AB seviyesinde dikkatle inceleniyor.

Kaynak: http://www.eufic.org

GIDAHATTI DERGİSİNİ ÜCRETSİZ İNDİRİN

android Apple

Melis Demirci

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir