Kültür balıkçılığı ihracatı 1 milyar dolara dayandı

-
Kültür balıkçılığı ihracatı 1 milyar dolara dayandı

Türkiye’den 59 ülkeye balık ihracatı yapılırken, ihracatta en büyük pazar, üretimin yüzde 70’inin ihraç edildiği AB ülkeleri. Avrupa Türkiye’de üretilen Çipura ve Levrek’i mutfaklarının baş tacı yapmış durumda…

Türkiye, kültür balıkçılığında hedef büyütüyor. 1987 yılında Bodrum’da Güllük Körfezi’nde temelleri atılan kültür balıkçılığı, geçen 30 yıllık süreç içerisinde yıllık balık üretiminin yarısına yakın bölümünü gerçekleştirirken, hem istihdam hem de ihracat rekoru kırdı.

suymerbir-kultur-balikciligi-basin-turu-gidahattiSu Ürünleri Yetiştiricileri Merkez Birliği (SUYMERBİR) Başkan Yardımcısı İhsan Bozan, düzenlenen basın turunda, kültür balıkçılığı üretimi ve ihracatı hakkında bilgiler verdi.

Yıllık üretim 253 bin tonu geçti

Türkiye’de denizlerden yılda 335 bin ton balık avlanırken, açık denizlerde kurulan balık çiftliklerinde üretimin 253 bin 395 tona ulaştığını belirten Bozan, Bodrum Güllük Körfezi’nde kurulu çok sayıda kültür balığı üretim tesislerinin, 2023 ihracat hedefleri doğrultusunda yetersiz kaldığını söyledi. Bozan, üretimin artırılmasının binlerce kişiye istihdam ve Türkiye’ye döviz girdisi sağlayacağını belirterek Mersin’de kurulacak olan kültür balığı üretim alanlarına büyük önem verdiklerini söyledi. Türkiye’de 18 üretici birliğini tek çatı altında toplayan SUYMERBİR üyelerinin yeni üretim alanlarına ihtiyacı bulunduğunu belirten Bozan, yerli tüketiciye de “Kültür balığı tüketmesi” çağrısında bulundu.

Kültür balıkçılığı nerelerde yapılıyor?

Kültür balıkçılığının Türkiye’de bir planlama yapılmadan turizm bölgesi olarak nitelendirilen koylarda iptidai tesislerde başladığının altını çizen İhsan Bozan şu bilgileri verdi:

“Altını çizerek ifade etmekte fayda var, kültür balıkçılığı sektörü hiçbir zaman illegal olmadı, kaçak olmadı, her daim devlet tarafından ilgili mevzuatlar çerçevesinde lisanslandırıldı, devlet tarafından kiralanmış deniz sahalarında üretim yapıldı. Zaman içerisinde sektörün ileri görüşlü önderleri tarafından, bu durumun koylarda ilerleyemeyeceği öngörüldü ve 2000 yılından itibaren çiftlikler koylardan daha açık denizlere çıktı.

2008 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın çıkardığı mevzuatlarda koy ve körfezlerdeki çiftlik sahaları için bir takım yeni kriterler belirlendi. Balık çiftlikleri bugün kıyıdan en az 0.6 deniz mili uzakta ve 30 metreden daha deniz alanlarda, akıntısı olan alanlarda kurulmak zorunda. Bugün üretimin yüzde 65’i Muğla’nın Bodrum ve Milas ilçelerinde yapılıyor. Muğla, Aydın İzmir Mersin’de planlanan üretim alanlarının yanı sıra Karadeniz’de Ordu ve Samsun’da üretim alanları için çalışmalar yapılıyor.”

suymerbir-ihsan-bozan-kultur-balikciligi-gidahattiKültür balıkçılığı mevzuatı

Türk deniz ve göllerinde kültür balıkçılığı üretimi için 14 ayrı kurumdan ön izin alınarak ÇED sürecinin başlatıldığını vurgulayan SUYMERBİR Başkan Yardımcısı İhsan Bozan, üretim aşamasına kadar zamanın uzadığını söyledi. Bozan, “Bunun önüne geçmek için bütün kurumlar bir araya gelerek bir saha çalışması yapıldı. Muğla bölgesinde sorun olmadı, çünkü burada zaten balık çiftlikleri vardı. Aydın bölgesinde Turizm Bakanlığı blokaj koydu. 4 bölgeden bir tanesi için çalışma yapılabiliyor. Mersin’de 8 bölgeden 4’ünde mutabık kalındı. Bu arada Mersin’de bazı STK’ların açtığı davaların tamamında mahkeme üretici şirket lehinde karar verdi, Danıştay kararı ile bu durum kesinleşti. Bu süreçte Mersin’e yapılması planlanan yatırımlar Aydın’a kaydırıldığı için, Mersin’deki tesis kurulumu biraz gecikti.” diye konuştu.

“Sektörün büyümesi için yeni alanlara ihtiyaç var”

Muğla ve Aydın’da kültür balığı üretimi için ayrılan alanların tamamen dolduğunu belirten Bozan, şöyle devam etti:

“Sektörün büyümesi için yeni alanlara ihtiyaç var. Yıllık ihracatımız 800 milyon dolar. 2023 hedefimiz 1 milyar dolardı, ancak sektör bu hedefini 1.5 milyar dolara çıkardı. Bugün deniz kültür balıkçılığının toplam kapasitesi 180 bin ton civarında, hedefin en az 350 bin tona çıkarılması planlanıyor. Suudi Arabistan iki yıl önce kültür balıkçılığı üretimi için harekete geçti, 2020 hedefini 600 bin ton olarak ortaya koymuş, tabii fantastik bir rakam. Çin tek başına 25 milyon ton su ürünleri üretebiliyorsa, 3 tarafı denizlerle çevrili Türkiye’nin bunu başarması hayal değil.

Muğla’da 135 bin dönüm alanda yılda 90 bin ton üretim yapılıyor. Mersin’de 4 bölgenin tamamı 179 bin dönüm ve planlanan üretim miktarı 45 bin ton, aslında bu da o bölgeler için çok az, o bölgelerde daha yüksek üretim yapılabilir.

kultur-balikciligi-tesis-gidahatti“Desteğin kaldırılması talebi dünyada bir ilk”

Türk aqua kültür sektörü 2002 yılında en yakın rakibi Yunanistan’ın 5’ de biri kadardı. Yunanlı üreticiler AB desteğiyle cebinden beş kuruş harcamadan tesislerini kurdu, üretime geçti. Aradan geçen zaman zarfında, mevcut hükümetimizin hayvancılığı destekleme kapsamında aqua kültür sektörü de doğrudan devlet desteği aldı. Bu destek sektörün önünü açıp, büyüme yönünde ivme kazanmasını sağlaması açısından bizler için önemli bir kilometre taşıdır. O yıllarda almış olduğumuz bu destek, bugün bizi dünya piyasalarıyla rekabet edebilir hale getirdi. 2015 yılına geldiğimizde ise sektör kendi talebiyle rekabet edebilir güce ulaştı. ‘Devlet desteğine ihtiyacımız yok, devlet başka gıda alanlarını, sektörleri desteklesin’ düşüncesiyle desteğin kaldırılmasını talep etti. Bu da herhalde dünyada ilktir.”

Yunan şirketlerinin teklifi

Türk kültür balıkçılığının 2004 – 2012 arasında sağladığı destekleri çok iyi değerlendirdiğinin altını çizen İhsan Bozan, “Biz bu süre içerisinde üretim gücümüzle, üretim teknolojimizle Yunanistan’ı çoktan geçtik. Hatta Yunanistan’da yaşanan kriz sonrası bazı şirketlerin Türk işletmeler tarafından satın alınması teklifi geldi, bu teklifleri bir yıl süreyle değerlendirdik. Ancak Yunanistan’daki yapısal problemler bize güven vermediği için geçtiğimiz Eylül ayında bu satın alma sürecinden vazgeçtik. Biz yeterince güçlüyüz. Kendi ülkemizde üretim yapabilecek yeterince alanlar varken Yunanistan’da üretim yapmayı çok da mantıklı bulmuyoruz. Bizim suyumuz, bizim insan kalitemiz, iş gücü kalitemiz dünyanın hiçbir yerinde yok. Dünyanın değişik yerlerinde üretim yapıyoruz, gerek çalışma gerekse üretim konusunda üstümüze kimse yok” dedi.

Mersin’de 75 milyon avrosu tesis yatırımı, 250 milyon avrosu da işletme sermayesi olmak üzere 325 milyon avro yatırım yapılmasının hedeflendiğini bildiren Bozan, “Sektör eğer kendisine ayrılan 45 bin ton üretim kapasitesini tamamlarsa, yıllık 250 milyon avro iş hacmine ve 150 milyon avro da ihracat hedefine ulaşmış olacak. Bizim için bölgenin Ortadoğu pazarına çok yakın olması büyük avantaj. Ortadoğu ve daha güney ülkelere de, o bölgeden daha kolay ihracat yapılabilecek. Tesisler çalışmaya başladığında 2 bin 500 ile 3 bin kişiye doğrudan istihdam sağlanacak. Bu rakam ilerleyen süreç içerisinde 5 bin kişiye kadar ulaşabilir” diye konuştu.

balik-ciftlik-gidahattiBalık çiftlikleri çevreyi kirletiyor mu?

Türk denizlerinde üretim yapan kültür balığı çiftliklerinin deniz kirliliğine yol açtığı iddialarına da cevap veren Bozan, Bodrum Güllük Koyu’ndaki durumu örnek olarak gösterdi. Güllük Koyu’nda yer alan balık çiftlikleri ile birlikte, denizdeki balık türü sayısının arttığına dikkat çekerek, çevre kirliliğine neden olacak hiçbir ürün kullanılmadığını belirten Bozan, “Bir yerde aktivite varsa, bu aktivitenin sıfır etkisi olacağını iddia etmek doğru bir yaklaşım değil. Önemli olan bu aktivitenin kontrollü ve sürdürülebilir olmasıdır” ifadesini kullandı. SUYMERBİR Başkan Yardımcısı İhsan Bozan, iddialara şu yanıtı verdi:

“2006 yılında Çevre Bakanlığı yönetmeliği, balık çiftlikleri için izleme yönerge kapsamında her yılın Mayıs ve Ağustos aylarında akredite laboratuvarlar tarafından incelenir. Balık çiftliklerinin bulunduğu sularda, satıhtan, suyun orta kesiminden ve dipten numuneler alınarak özellikle azot, fosfor, nitrat gibi kirlilik parametrelerine bakarak akredite üniversiteler ve bakanlığın TRİX diye adlandırdığı formülle raporlar açıklıyorlar. Bu raporların tamamında su kalitesi çok iyi olarak karşımıza çıkıyor.

Halen üretim yaptığımız bölgelerde sadece balık çiftlikleri yok. Bodrum’un yaz mevsimi boyunca 9 milyonu bulan nüfusu ağırladığını, tur tekneleri, binlerce turistik yatın kullandığı bölgede su kalitesinin TRİX değerinin (Uluslararası standartlarda deniz suyu kalitesinin brim değeri) 4’ü geçmemesi çok önemlidir.”

Balık çiftliklerinin “Mersin’e taşındığı” iddiası

Balık çiftliklerinin Bodrum’u kirletip, kapatıldığı ve Mersin’e taşındığına dair yalan iddialar ortaya atıldığını ifade eden Bozan, “Bir yerde kirlilikten bahsedebilmek için mutlaka bilimsel veriler olmalı, biz ölçtük biçtik, matematiksel olarak sonuçlar olmalı, Mersin’de böyle bir algı yanılgısı var. Mersin kamuoyunun bilerek yanlış yönlendirildiğini düşünüyorum. Bodrum’daki balık çiftlikleri çevreyi kirletti, kapatıldı ve Mersin’e taşınıyor iddiaları, tamamen yalan. Son bir aydır STK’lar ile görüşüyoruz, görüştüğümüz her kesime bunu izah ettik. Mersin’in bize bakış açısı değişiklik içinde. En azından direkt karşı çıkan arkadaşlar durumu sorgulamaya başladı. Üniversiteden, Büyükşehir Belediyesi’ne, baroya kadar herkes, bu işin nasıl yapılacağını kendisine sormaya başladı” diye konuştu.

ihsan-bozan-gidahatti

SUYMERBİR Başkan Yardımcısı İhsan Bozan

Kültür balıkçılığı hakkında az bilinenler

Türkiye’de kültür balıkçılığı üretim alanları, 12 bakanlığın kurduğu komisyon tarafından belirlendi.

Türkiye’de üretilen kültür balıkları içinde alabalıkların tamamı, çupra ve levrek’in ise yüzde 60’ı ihraç ediliyor.

Türkiye 59 ülkeye kültür balığı ihraç ediliyor.

Son dönemde ABD ve Rusya, kültür balığı ihracatı için parlayan yıldız olarak öne çıkıyor. İhraç edilen balıkların yüzde 70’i AB ülkelerine gidiyor.

Türkiye, Japonya pazarı için Karadeniz Somonu üretiyor, bu konuda yeni yatırımlar yapılıyor.

Türkiye yavru balık üretiminde dünya lideri…

Kültür balıklarının tüketilmesi konusunda AB ülkeleri ile ABD ve gelişmiş diğer ülkeler daha çok rağbet ederken, Türkiye’de durum farklı…

Et, süt, sebze ve meyvede kültür ürünleri mutfakta baş tacı edilirken kültür balığının mutfaklara girmekte zorlanması üretici şirketleri düşündürüyor.

Kültür balığı üretiminde 10 bin kişiye doğrudan iş sahası açılırken, balık çiftlikleri etrafında nesli tükenmekte olan çok sayıda balık ve sünger türleri yeniden hayat buldu.

Balık üretiminde kullanılan yemlerin tamamı organik… Üstelik oldukça pahalı…

Balık beslenmesinde yemleme dalgıçlar ve kameralar tarafından sürekli izleniyor.

Balık yağı, balık unu, soya küspesi, buğday unu, mısır gluteni ve vitamin mineral karışımları balık yeminde kullanılıyor.

Melis Demirci

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir