Hızır kimdir? Hıdırellez dileği nedir? Hıdırellez’de yoğurt mayalama nasıl yapılır?

-
Hızır kimdir? Hıdırellez dileği nedir? Hıdırellez'de yoğurt mayalama nasıl yapılır?

Türklerin kutladığı mevsimlik bayramlardan biri olan Hıdırellez, Ruz-ı Hızır yani Hızır günü olarak da adlandırılıyor. 6 Mayıs, Hızır ve İlyas’ın yeryüzünde buluştukları gün olduğuna inanılıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Makedonya Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı işbirliği ile Hıdırellez’in UNESCO’nun ‘İnsanlığın Somut Olmayan Kültür Mirası Listesi’nde de yer alması için başlatılan çalışmalar 2017 Kasım ayında nihai karara bağlanacak.  Peki Hızır kimdir? Hıdırellez günü nereden gelir? Hızır Kur’an da yer alıyor mu? Hıdırellez dileği nasıl tutulur? Yörüklerde Hıdırellez’de yoğurt mayalama nasıl yapılır? Bu soruların cevaplarının hepsi ve daha fazlası haberimizde…

Hızır ve Hıdırellez’in kökeni hakkında çeşitli rivayetler bulunuyor. Bunlardan bazıları ise Hıdırellezin Mezopotamya ile Anadolu kültürlerine ait olduğu; bazıları ise İslamiyet öncesi Orta Asya Türk kültür ve inançlarına ait olduğu yönünde.

İlk çağlardan itibaren Mezopotamya, Anadolu, İran, Balkanlar ve hatta bütün Doğu Akdeniz ülkelerinde bahar ya da yazın gelişiyle belli başlı doğasal döngüler için belli bir sevinç ve kutlama yapıldığı biliniyor. Bu nedenle Hıdırellez’i belli bir coğrafya veya kültüre mal etmek olanaksız.

Hızır kimdir?

Hızır’ın yaşam suyu (ab-ı hayat) içerek ölümsüzlüğe ulaşmış,  özellikle de baharda insanların arasında  dolanarak, bolluk ve sağlık dağıttığına inanılıyor. Hızır bir kişiye verilen isimden ziyade,  baharla vücut bulan yaşamın tazelenmesini simgeliyor. Türkiye’de Hızır’a atfedilen özelliklerin bazıları ise kalbi temiz Allah’a inanan insanlara yardım eden, uğradığı yerlere bolluk, bereket, zenginlik sunan, dertlilere derman, hastalara şifa veren, bitkilerin yeşermesini, hayvanların üremesini, insanların kuvvetlenmesini sağlayan, insanların şanslarının açılmasına yardım eden, uğur ve kısmet sembolü, mucize ve keramet sahibi kişi olarak atfediliyor.

hizir-gidahatti

Türkiye’de Hıdrellez Bayramı 6 Mayıs (5 Mayıs Gecesi) tarihinde kutlanırken, Hıristiyanlar ise baharın ve doğanın uyanmasının ilk günü olarak kabul ediyor. Ortodokslar Aya Yorgi, Katolikler St.Georges Günü olarak kutluyor.

Hızır ve Kur’an

Kur’an’da Kehf suresi’nde Musa ve bir gencin kıssası anlatılır. Kehf Suresi’de dahil olmak üzere hiçbir yerde Hızır ismi geçmemekle birlikte,  çeşitli hadislerde, olayın yaşandığı yer için “iki denizin birleştiği yer” deniliyor. Uzun bir yolculuk yapan Musa ile yanındaki gencin beraberlerinde, yemek için getirdikleri balığın kaçması ile başlayan olay sonrasında, 65. ayette “Derken kullarımızdan bir kul buldular ki, biz ona katımızdan bir rahmet vermiş, kendisine tarafımızdan bir ilim öğretmiştik” deniliyor ve burada Hızır olarak atfedilen kişiden bahsedildiğine inanılıyor.

hizir-2-gidahatti

Hıdrellez kutlamaları

Hıdrellez kutlamaları ağırlıklı olarak su kenarlarında, yeşillik ve ağaçlık alanlarda yapılıyor. Hıdrellezde baharın taze bitkilerini ve taze kuzu eti ya da kuzu ciğeri yenir ve baharın ilk kuzusu yenildiği takdirde sağlık ve şifa bulunulacağına inanılır.

Hıdrellez günü kırlardan toplanan ot veya çiçeklerin kaynatıp içilmesinin şifa verdiğine ve hastaların bu su sayesinde iyileşeceğine inanılıyor.

hidirellez-4-gidahatti

Hıdrellez gecesi dileği

Hıdrellez gecesi Hızır’ın uğradığı yerlere ve dokunduğu şeylere bolluk ve bereket vereceği inancıyla yiyecek kaplarının, ambarların ve para keselerinin ağızları açık bırakılır. Ev, bağ-bahçe, araba isteyen kimseler, Hıdrellez gecesi gül ağacının altına dileklerini yazarak ya da çizerek gömdükleri yada dallarına kırmızı kurdele yardımıyla astıkları takdirde dileklerinin gerçekleşeceğine inanıyor.  Bazen de bu dilekler akarsuya veya nehre atılır.

hidirellez-gidahatti

Bazıları ise yakılan ateşin üzerinden atlayarak tuttukları dileğin gerçekleşeceğine ve bahtlarının açılacağına inanıyorlar. Yörük ve Türkmenlerde baht açma geleneği “mantıfar”, Balıkesir ve çevresinde “dağara yüzük atma”, Edirne ve çevresinde “niyet çıkarma” olarak da adlandırılıyor.

hidirellez-3-gidahatti

Anadolu’nun bazı yerlerinde Hıdrellez Günü ayrıca, sadaka verme, oruç tutma ve kurban kesme gibi adetlerle yine dileklerin gerçekleşeceğine inanılıyor.

Yörüklerde Hıdırellez’de yoğurt mayalama geleneği

Anadolu’nun dört bir yanına dağılan Yörüklerde ise bir yıllık yoğurt mayası, Hıdırellez ve bu günü takip eden 2 gün süresince sabah ezanı ile tan ağarması arasındaki vakitte doğadaki bitkilerin üzerinden toplanan çiy tanelerinden sağlanır. Mayalama sıcaklığındaki sütün içine besmele ile bir tahta kaşık çiğ tanesi konur. Bu şekilde elde edilen maya bir yıl kullanılır. Bir sonraki yıl aynı mayalama işlemi tekrarlanır.

hizir-mayasi-gidahatti

Karakeçili Yörüklerinin sürdürdüğü bir başka gelenek ise hıdrellez günü doğaya ve hiçbir hayvana  zarar verilmemesi.  Doğanın tüm canlıların evi olduğuna inanan Yörükler, Hıdrellez günü çiğ damlaları ile mayalanıp elde edilen yoğurdun üzerine nazar değmesin diye çörekotu eker. Hıdrellez günü elde edilen yoğurt mayası yakın akrabalara dağıtılır. Bilim insanları ise çiğ damlasının nasıl yoğurt mayasına dönüştüğü üzerine yaptıkları çalışmalarda, sütün içinde var olan yoğurt bakterilerinin çiğ damlaları ile çoğalarak yoğurt olabileceği görüşünde.

GIDAHATTI DERGİSİNİ ÜCRETSİZ İNDİRİN

android Apple

 

 

Melis Demirci

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir